Jazz is altijd al grenzeloze muziek geweest. Voor de meeste mensen echter daardoor ook te experimenteel. Te weinig herkenbaar om ervan te kunnen genieten. Bij Jazz Enz 2009 zochten muzikanten en zangeressen juist naar spannende ontmoetingen tussen het nieuwe én het traditionele: van de jazzy vertolking van tango door het zuidamerikaanse la Camorra tot de Oosteuropese wilde feestmuziek van het Carlama Orkestar. Jazz meets werelmuziek in bijna twintig acts in de binnenstad. Kan de tegenstelling nog groter? En kan het publiek het nog volgen?
tekst: Laura van Lee | beeld: Merijn van der Vliet


Oud verlangen, nieuwe liefde
Turkse jazz-zangeres Esra Dalfidan zingt de sterren van de hemel. “Ze heeft zo’n heldere stem, het leek wel een instrument”. "Ik kwam halverwege het eerste nummer binnen maar ik werd meteen geraakt, het lied ging door merg en been, ook al verstond ik het niet.” Bezoekers Nurcan en Lotte waren blij verrast door het optreden van Istanbul-Amsterdam. Een muzikale verloving tussen Turkije en Nederland. Gedeelde liefde: jazz en folk: Esra en consorten verweeft traditionele Turkse volksmuziek namelijk met een moderne en soms experimentele insteek. Ze laten daarmee zien dat bijvoorbeeld een oud volkslied met de titel ‘ik wil de hele wereld laten weten dat ik van je hou’ tijdloos is. Nurcan, die zelf van oorsprong Turkse is: “Ik ken een paar liedjes vanuit huis, en het hippe sausje dat ze er overheen heeft gegoten vind ik erg leuk, zo worden oude volksliedjes meer toegankelijk voor jonge mensen.” “Maar ze moeten niet teveel gaan improviseren”, vullen haar vriendin Meryem en Esma aan, “dan raken ze ons kwijt.”

Snuffelen
Jet en Rebecca staan te wachten in de rij in de gewelven van Vredenburg Leeuwenbergh. De zestiende-eeuwse kerk, net een paar maanden uit de steigers van de renovatie, is klaar om Marokkaanse jazz van ‘Mahgreb jazz’ te laten weerklinken. Over oud en nieuw gesproken…”Ik vind de combinatie van oude muziek met een jazzy insteek veel spannender dan één van beiden”, vertelt Jet me. “Daarom ben ik ook zo blij met het thema van deze culturele zondag, dan kan ik overal aan snuffelen. Misschien ontdek ik wel een nieuwe groep of zangeres die ik kan blijven volgen.”


Stoelendans
De muzikale insteek van Mahgreb jazz, de formatie onder leiding van Jan Wouter Oostenrijk, is eigenlijk niet zo nieuw en experimenteel als je in eerste instantie zou verwachten. Raï, de traditionele volksmuziek uit Noord-Afrika, is namelijk al behoorlijk jazzy en modern van zichzelf. Waar veel Oriëntaalse folk uitsluitend akoestisch is, is de elektrische gitaar namelijk al bijna niet weg te denken uit het Mahgreb repertiore. Toch spelen ze geen Marokkaanse cafémuziek. Ze gaan wel degelijk verrassende symbioses aan zoals in de jazzstandard van Miles Davis met daarin de herkenbare heldere percussie van de Darbuka. Prachtige volle ritmische muziek waarbij je wel móet bewegen. Wie heeft alleen toch die verdomde stoelen neergezet?

De rijen voorbij
En dan gebeurt het ongelofelijke. Ik had namelijk behoefte om vanuit de Oriënt naar iets westelijker Oostelijks te trekken: Servische feestmuziek van Carlama Orkestar in de SJU. De bezoekersrij, overigens keurig Engels opgesteld, is een kwartier voor aanvang echter al zo lang, dat minstens 150 man het moet doen met een klein tvschermpje bij de ingang. Er is niet genoeg plaats! Er is meer vraag naar cultuur, naar jazz notabene, dan dat de organisatie aan kan! Wie had dat ooit durven denken?


Ethiopische nymph
Dan maar naar Minyeshu: ‘Vooruitstrevende Ethiopische muziek’ lees ik in de folder. Omdat ik eerder al had vernomen dat Minyeshu’s doel is om het stijve, ingetogen Hollandse publiek aan het dansen te krijgen, zoek ik mijn feestambities dan maar iets zuidelijker dan de Balkan. Maar het is niet te geloven, ook voor Ekko staat een meterslange rij, en moet het publiek minstens een half uur geduldig wachten om de Ethiopische nymph te kunnen aanschouwen. Want dat is ze. In haar gele jurk en met haar lang gevlochten haar bedwelmt ze het publiek met aanstekelijke ritmische muziek en opzwepende dans. Dit heb je nog nooit gehoord. Vergeet de Afrikaanse schreeuwkoren en djembé. Dit is afrikaans en orientaals, poliritmisch en pas echt multicultureel.

Jazz Enz is een groot succes. Overvolle zalen met een voorzichtig en soms zelfs uitbundig pasje hier en daar. Jazz elitair? Nee, vandaag zijn we weer teruggekeerd waar het allemaal is begonnen: jazz als muziek van het volk.