Poëzie in Utrecht staat gelijk aan één naam: Ingmar Heytze. Dat is misschien moeilijk te verteren voor collega’s als Ruben van Gogh, Alexis de Roode, Vrouwkje Tuinman, Guillaume van der Graft, maar ook aangenaam voor talenten als Ellen Deckwitz en Vicky Francken, die kunnen profiteren van de niet aflatende organisatiedrift van Heytze en meezeilen op door hem gegenereerde aandacht. Maar de basis, dat blijft toch de poëzie.
tekst: Frank Heinen

In Utrecht voor Beginners heeft Heytze maar liefst 125 gedichten gebundeld, 125 odes aan zijn stad, 125 keer Utrecht poëtisch bezongen door de man die zich alleen in noodgevallen buiten de gemeentegrenzen begeeft. Heytze bespeelt meerdere registers, van pastiches op beroemde dichters (Lucebert) tot sonnetten tot prozagedichten. Een voorbeeld van zo’n prozagedicht is het gedicht ‘Maidenspeech’, geschreven ter ere van de 5500e raadsvergadering in Utrecht.
Want dat is óók Utrecht voor beginners: poëzie over de actualiteit.


Een gedicht ter ere van het een of ander, naar aanleiding van een beurs of het Nederlands Filmfestival; Heytze draait er zijn hand niet voor om. Hij moet ook wel, want sinds 2004 schrijft hij een wekelijkse, poëtische column voor het AD/Utrechts Nieuwsblad, een opvallend huwelijk tussen de actualiteit en de poëzie.

Er zitten, net als in de eerdere bundels van Heytze, juweeltjes tussen de 127 Utrechtgedichten. Het gedicht ‘Neude’ bijvoorbeeld, raakt aan het gevoel dat eenieder zal bevangen wanneer hij het plein oversteekt:

Vandaag is het een kaalslag
met wat bange bomen aan de rand,
een stenen scheepsdek met een mast
waaraan een lege gaffel hangt,
halfstok.

Heytze slaagt er niet iedere week in om een kunststukje te produceren, dat zou ook een bovenmenselijke eis zijn. Soms verruilt de dichter dan ook de ´hoge´ poëzie voor een komische noot, zoals in het woordspelige gedicht ´Hunkermoller´, naar aanleiding van de inmiddels al weer vergeten discussie of een reusachtige bikinireclame op de Oudegracht wel ´moest kunnen´.

En daarmee is het voornaamste – want het enige – probleem van Utrecht voor beginners genoemd: de meeste gedichten zijn geschreven naar aanleiding van regionaal nieuws, dat vaak de landelijke dagbladen niet eens haalt. Het aftreden van een wethouder, het afzetten van Hoog Catharijne wegens de vondst van een verdacht koffertje, het tweehonderdjarig bestaan van het Genootschap Kunstliefde; geen onderwerpen die je weken, maanden, laat staan jaren nog helder voor de geest staan. Dat probleem had ondervangen kunnen worden door in de bundel het register niet achterin te zetten, maar de korte uitleg over de ´aanleiding´ van de gedichten onderaan de pagina te plaatsen. Minder chic misschien, maar het zou veel bladeren kunnen schelen.

Natuurlijk, Heytzes gedichten kunnen voor zichzelf spreken – de dichter is van vele markten thuis. Het is poëzie die recht doet aan de stad. Een fraaie uitgave met afbeeldingen van de in de bundel beschreven plekken (Bemuurde Weerd, ´t Wed, Twijnstraat), een harde kaft en een overzichtelijk register zou nog meer recht doen aan die poëzie.

Misschien een keer een dikke verzamelbundel, die iedere Utrechter verplicht aan moet schaffen? Want een Utrechtse boekenkast is incompleet zonder de Utrechtgedichten van Ingmar Heytze.