Vandaag, 14 maart 2010, op Culturele Zondag "Growing Up", preekt dichteres Tjitske Jansen in de Geertekerk. Over vertrouwen en hoe je dat met taal kan bereiken. Met ‘gewone woorden poëzie’ waarin ze zo goed is. Het acapella kwartet Kifrassa! zingt dit kracht bij.
tekst: Laura van Lee

“Wie de houten broek draagt, trekke hem aan.” Dat is het credo van het literaire programma waar Tjitske Jansen vandaag aan meedoet: In de Houten Broek, het alter ego van de kansel, het spreekgestoelte in de kerk. Daar in de hoogte staat dichteres Tjitske. Zonder te spreken wint ze haar tijdelijke gemeente al direct voor zich. Haar grote meisjesogen, het volwassen lijf dat niet helemaal bij haar lijkt te passen. Haar gestamel met wijze woorden en rake observaties. Vandaag zal zij preken over vertrouwen en hoe taal daarbij kan helpen. Ik neem je mee in haar wonderlijke gedachtewereld.

Loze beloftes
Eerst een experiment. Je ogen sluiten en stil zijn in de kerk is niet ongewoon. Dat heet bidden. Maar wie heeft in de kerk, te midden van bijna 200 mede-(aan)bidders, wel eens de opdracht gehad om dat te doen én daarbij vijf minuten aan niets te denken? Alleen maar aandacht te hebben voor zijn ademhaling?

Uitkomst: het is bijzonder moeilijk om aan niets te denken, zelfs al doe je zo je best. Voordat je het weet dwalen je gedachtes af naar sperziebonen, wraak of de tijd die maar niet wil opschieten (bleek uit een groepsenquête met handen opsteken). Dat betekent dat je geen volledige controle hebt over jezelf en dus, ondanks goede wil, niet helemaal te vertrouwen bent. Tjitske’s boodschap: wees dus voorzichtig met het doen van beloftes, voordat je het weet verbreek je ze. Eerlijk zijn is minder pijnlijk. Uiteindelijk.

Die pijn. Van beloftes die niet nagekomen worden, kent ze maar al te goed, uit de pleeggezinnen waar ze in is opgegroeid. “Het komt wel goed”. “Hier mag je blijven”.

“Er was het opvanghuis voor sprookjesfiguren dat ik had verzonnen. Vrouw Holle runde het. De grote boze wolf zat bij de kachel en zei: “ Als je maar niet denkt dat ik blijf. Ik ga alleen maar nog niet weg.”
(uit: Koerikoeloem)

Kinderlijk vertrouwen
“Heb je een kinderlijk verlangen om iemand echt te kunnen vertrouwen? Weet dan dat anderen dat waarschijnlijk ook van jou hopen. Begin daar dus gewoon zelf mee.” De preek van Tjitske ging verder. Die meditatieoefening van daarnet, gewoon stilzitten en niets doen of denken, schijnt daarbij te helpen. Jezelf leren vertrouwen.

Schrijf je schaduw
Hoe kan taal dan daarbij helpen? Op twee manieren. Door juist die dingen te schrijven die je het liefst wil verbergen. Je schaduwkant. Dat gebeurde ook met haar eigen werk: Tjitske was van plan om een bundel vol sprookjesachtige luchtigheid te vullen, maar eindigde met een bundel vol ellende (Koerikoeloem). Over haar jeugd, haar verloren liefdes, haar pleegouders. En het mooie was: juist dat had een troostende werking. Al die pijn maakt ook aan het lachen, relativeert. Juist als je krampachtig probeert je misère buiten de deur te houden begint het te knagen. Eerlijk en precies kijken naar de pijnlijke situaties, dat geeft vertrouwen in jezelf, zo adviseert Tjitske ons.

"Er was mijn oma, de moeder van mijn moeder, die niet lang meer zou leven. Wij spraken elkaar aan de telefoon, wisten niet goed wat we tegen elkaar moesten zeggen. ‘ Ik moet ophangen’, zei ze na een tijdje. Lingo begint."
(uit: Koerikoeloem)

Ik lees dus ik ben
Door een verhaal te lezen en te denken ‘zo wil ik ook zijn’ kan je ook vertrouwen krijgen in jezelf. Dat is de tweede manier waarop taal kan helpen. Want, zo zegt Tjitske, als je iets verlangt zit het al in je, anders kan je er geen binding mee maken. Nina Simone is het met haar eens: I’ve got life! galmt Kifrassa! de kerk in.

Zondagse ontroering
Daar zat ik dan sinds mensheugenis op zondag in de kerk. Op een houten stoel te kijken naar een houten broek. Ontroerd door de heldere en rake woorden van Tjitkse en het mooie psalmen van de vier zangeressen. Zo’n preek trekt volle kerken. Mijn zieltje heeft ze gewonnen…