De Oscar-genomineerde film Ajami (2009), gaat over de gelijknamige wijk in de Israëlische havenstad Jaffa. In Ajami proberen Arabieren, Palestijnen, Joden en Christenen samen te leven in een sfeer – die op zijn zachts gezegd – gespannen is. De film illustreert de gecompliceerde situatie door een schare aan verhaallijnen in beeld te brengen. Wat de personages bindt is hun aanraking met geweld... SAPsite redacteur Marieke hield een Q & A met één van de twee regisseurs, de Israëliër Yaron Shani.
tekst: Marieke van Schoonhoven

Scandar Copti (links) en Yaron Shani

Allereerst..Kunt u in het kort verwoorden waar de film volgens u over gaat?
“De film is een 'multiple narrative film'. Het vertelt de verhalen van verschillende mensen die allemaal in de wijk Ajami wonen. Zo hebben we een verhaal over een jonge Palestijnse Arabier, een Moslim. De negentienjarige Omar is in groot gevaar omdat zijn oom betrokken is bij een grote groep afpersende en moordende rebellen. De gang wil ook op hem wraak nemen. Ook ontmoet hij Hadir, een mooi Christelijk meisje, maar trouwen is verre van een optie.

Daarnaast hebben we een verhaal bedacht rondom Malek, een illegale Palestijnse jongen. Hij werkt en woont illegaal in een restaurant. Als zijn moeder ziek wordt, zoekt hij een manier om aan het geld te komen voor de operatie.

Ook hebben we het leven van een Joodse politieman in beeld gebracht die in Ajami werkt en daar de misdaad probeert te bestrijden. Zijn broer is tijdens zijn dienst in het Israëlische leger verdwenen. Niemand weet wat er met hem is gebeurd en de hele familie valt daardoor uit elkaar.

En er is een verhaal over een Christelijke Arabier die verliefd is op een Joods meisje. Hij wil met haar vertrekken naar Tel Aviv om samen te kunnen wonen, om zo al zijn problemen achter zich te laten. Maar dan raakt zijn broer bertrokken bij de moord op een Jood en al zijn dromen gaan in rook op.

Een complex frame van verhalen.. Zijn dit soort conflicten typerend voor de wijk Ajami?
“Zeker, er vinden een hoop conflicten plaats tussen families met verschillende achtergronden. Een lid van de ene familie vermoordt een lid van een andere en zij vermoorden weer iemand terug. En zo ontstaat een cyclus van het uitmoorden van elkaars families.”


Is er een boodschap dat jullie wilden vertellen aan mensen zoals ik, die Israël enkel kennen van de headlines in de krant?
“Het kijken naar een film moet, naar mijn mening, bovenal inzicht geven en een interessante ervaring zijn. We willen dat de kijkers zich gaan identificeren met de personages en zo meer inzicht krijgen in de situatie aldaar. Die identificatie hebben we tot stand proberen te brengen door de ontzettend heftige en sterke dramatische ervaringen van de personages, zoals de aanraking met geweld en misdaad. We willen dit de kijker ook laten ervaren. “

Hoe heb je geprobeerd die sterke emotionele ervaring bij de kijker tot stand te laten komen?
“We hebben een script geschreven zoals bij elke film; we wisten precies hoe we de verhalen wilden combineren en wat mensen moesten zeggen en de emoties die we wilden. En zo hebben we een heel erg realistische film geschreven. Daarna hebben we mensen die echt in de wijk wonen gezocht en rollen gegeven. Bijvoorbeeld, als we een politieman nodig hadden, dan benaderden we een politieman. Als we iemand uit het leger nodig hadden, dan gingen we daar naar op zoek en zo ook bij drugsdealers. Zo hebben we deze mensen het verhaal laten ervaren als de werkelijkheid, alsof het hen echt gebeurde. Alles is dan ook chronologisch geschoten en niemand wist wat er ging gebeuren. “

En wat brengt dit teweeg?
“Dat jij als kijker gaat denken dat zij echt in deze situaties hebben verkeerd doordat zij zo menselijk reageren. Als iemand huilt, dan is dat niet doordat dat in het script staat, maar omdat hij zich zo betrokken voelde bij wat er gebeurde. Dus hoewel het fictie is, komt het voor de spelers erg dicht bij hun persoonlijke leven. De gebeurtenissen zijn zo reëel voor hen, dat er wordt gehuild uit echt verdriet. “

Waarom is er dan niet gekozen voor een documentaire?
Omdat het in een documentaire niet mogelijk is om enkele centimeters dicht bij iemand te komen die zo'n heftige emoties beleeft. Dan interview je hem, hij vertelt je wat er met hem gebeurde, maar that’s it. Het is dus veel moeilijker dan bij een fictieve film om intimiteit te creëren en daarnaast heb je bij een documentaire minder controle. Bij fictie kun je beslissen welke emoties je wilt zien in welke scène, en zo welke gevoelens je wilt activeren bij de kijker. Als we een documentaire hadden willen maken over diezelfde wijk, dan was die waarschijnlijk ook heftig geweest, maar dan had het anders gevoeld.”

Waarom is de film door twee regisseurs gemaakt?
Deze film combineert menselijke leefwerelden die erg ongewoon zijn om te combineren. Zo hebben we gekozen voor een Joodse politieagent en daarnaast een jonge Arabische Moslim; in werkelijkheid is er een hoop spanning tussen die gemeenschap en de politie. Ze hebben compleet verschillende ideologische achtergronden en een compleet verschillend begrip van de geschiedenis. Als je deze mensen samen in een scène wilt laten spelen, dan moeten ze je vertrouwen. Met één regisseur zou dat onmogelijk zijn geweest. Als ik naar jonge Arabische mensen uit Ajami toe zou stappen met het verhaal dat ik een film over ze wil maken, dan zou ik er echt een enorme kluif aan hebben om hun vertrouwen te winnen. En als mijn compagnon Scandal, die een Arabier is uit Jaffa, naar een politieagent zou stappen en hem zeggen: 'luister, ik wil met je meelopen om te kijken hoe je werkt, om er een film van te maken.' dan zouden ze hem never nooit niet vertrouwen.

Een ander aspect is dat het script zo ontzettend veel sensitiviteit rondom de realiteit in zich heeft, vanuit al deze verschillende perspectieven, dat ik Scandal nodig had. Scandal is namelijk een Palestijn uit Ajami. Ik had zijn gedetailleerde kennis en gevoel en intuïtie nodig over wat het betekent om een Arabische Palestijn te zijn in Ajami. En natuurlijk had de film mij nodig omdat ik meer perspectief met me meebracht - als professional en als Jood - met een compleet andere achtergrond dan hij. En zo hebben we samen een film kunnen maken die authentiek en echt is met al haar kleine details en aspecten van de personages.“

Was jullie oog voor detail de reden dat het maken van de film zo lang heeft geduurd? Zeven jaar las ik.
“In '98 heb ik het eerste script geschreven, dus voor mij is het een reis van elf jaar geweest. Ik heb Scandal in 2002 gevraagd om me te helpen. Samen met hem was het inderdaad ongeveer zeven jaar werk. Ik denk dat dát het succes van de film is. We zijn echt all the way gegaan, zodat we wisten dat dit is hoe het er echt aan toe gaat. En daar kwam veel research bij kijken. Realiteit, dat was het belangrijkste.