Abdelkader Benali interviewt J.M.G. Le Clézio

SLAU organiseert eens per maand een voorstelling in het wereldculturencentrum RASA. Het zijn avonden bomvol literaire en poëtische juweeltjes, geschikt voor een breed, actief publiek. Vanavond heeft de Franse Nobelprijswinnaar van de literatuur (2008) J.M.G Le Clézio het woord.
tekst: Hanna Vlaming | beeld: Anne Verheul


Poëtische aftrap
De avond wordt geopend door Michael Stoker, die J.M.G. Le Clézio en zijn interviewer Abdelkader Benali van harte welkom heet. Le Clézio geeft weinig publieke optredens, dus dit avondvullend programma is een unicum. Maar eerst is het tijd voor Het Utrechtgedicht: een initiatief van SLAU en Kunstliefde (www.kunstliefde.nl) waarvoor vier jaar lang, elke maand, een andere Utrechtdichter, een nieuw gedicht over de stad Utrecht schrijft. De Utrechtdichter van deze maand is Ruben van Gogh, De man van taal (1996), ondermeer bekend van het gedicht Wat Water Weet (2006). Vanavond draagt hij het gedicht “Carnaval rond het Muziekpaleis” voor en verrast ons ook nog met twee andere gedichten. Na het applaus en de bloemen start er een documentaire.

Een schrijvend leven
We zien Le Clézio eerst als jonge knul van 23 jaar, maar later ook als de volwassen man van zeventig die hij nu is. Hij vertelt over het schrijverschap, zijn leven, de Nobelprijs en hoe het luisteren naar mensen leidt tot verhalen, tot literatuur. Hij schrijft niet (meer) over geïsoleerde op het innerlijk gerichte personages, maar laat de banden en verwevingen van mensen zien en de verhalen van hun dagelijks leven. De docu is een goede, uitvoerige inleiding op Le Clézio, zo goed dat je je afvraagt of hij er zelf wel echt is en waar het beloofde interview nog over kan gaan. Over van alles, is het antwoord. De draad is soms wat moeilijk te volgen, maar wat wil je wanneer je als schrijver (Benali) een schrijver mag interviewen die al vanaf zijn achtste schrijft, op zijn 23ste de Prix Renaudot wint en in 2008 de Nobelprijs voor de literatuur in ontvangst mag nemen? Bovendien is zijn nieuwste boek net in het Nederlands verschenen. Le Clézio is een grensloos schrijver, hij kent geen landgrens of grens tussen mensen; ook het interview is daarom zonder afbakening!


Multi Culti
The Washington Post schreef in 1994 “Before there was multiculturalism, there was the work of Jean-Marie le Clézio”. Le Clézio licht dit citaat toe: hij was geboren op Mauritius, maar groeide op in Frankrijk. Toen hij vijftien was ontdekte hij dat hij Mauritiaans was en niet Frans. Hij merkte dat hij in twee werelden leefde; thuis als mauritiaan en op school als fransman. Hij had zich aangepast. Toen hij dit opmerkte wilde hij zijn andere cultuur niet meer verbergen. “Er zijn veel mensen die zo tussen (of binnen) twee culturen leven”. Le Clézio schrijft hier al over voordat men hier enig besef van had. Hijzelf ziet het leven met twee culturen als een verrijking, ook al zorgt het tegelijkertijd voor het gevoel “nergens bij te horen”. Een multiculturele samenleving is voor Le Clézio niet het integreren van culturen maar het uitwisselen van elkaars cultuur, elkaars gebruiken, verhalen et cetera.

Ritournelle
Le Clézio’s nieuwste boek Ritournelle de la Fame gaat over het begin van de Tweede Wereldoorlog. Het is het verhaal van zijn moeder, een meisje toentertijd, dat in korte tijd volwassen wordt. Ze observeert kritisch het ten ondergaan van haar familie en van haar land. Benali weet het erg knap samen te vatten, zegt Le Clézio. Benali vraagt of de tijd waarover hij schrijft, begin jaren veertig, kenmerken heeft van de crisis van nu? Le Clézio beaamt dit, het is alleen niet de financiële crisis, maar eerder de culturele crisis. Het racisme lijkt weer op te komen; de krantenartikelen van de jaren veertig en van nu lijken op elkaar. Alleen staat er nu Arabier in plaats van Jood. Politici doen uitspraken over moskeeën, er heerst xenofobie. Benali en Le Clézio zijn het er stellig over eens dat de schrijver zich hier tegen moet verzetten: men moet een kritische houding aannemen!


Het publiek mag het laatste kwartier van zich laten horen. In verschillende talen, Nederlands, Engels en Frans worden er interessante en spitsvondige vragen gesteld: over de literaire taal, het boek dat hij het leukst vond om te schrijven, het woord ritournelle in de titel van zijn laatste boek, wat hij vindt van de vertalingen van zijn boeken en meer. De vragen leiden tot mooie verhalen, zelfs die ene over het WK voetbal en de mogelijke winnaar. Le Clézio is dan ook een goede luisteraar, hij hoort mensen en hun verhalen en verklaart: “I like the idea that everything can result in a book”.